En nu vooruit

Het verkiezingsprogramma D66 voor de Tweede Kamer 2012/2017

De 10 minuten versie

Scroll naar beneden of gebruik je pijltjestoetsen

Swipe naar beneden

En nu vooruit, D66

En nu vooruit, D66

Op weg naar een welvarende,
duurzame toekomst

Lees voor

D66 wil vooruit. Met zijn allen. Nederland heeft te lang stilgestaan. Er is verzuimd het dak te repareren toen de zon nog scheen. Economie, onderwijs, zorg en eigen verantwoordelijkheid zijn toe aan grondig onderhoud.

We komen alleen verder door ruimte te creëren voor nieuwe groei. Groei in opkomende markten en duurzame groei in grondstoffen en energie. Dat betekent ruimte maken voor talent en ondernemers. Aandacht voor een werkende arbeidsmarkt voor ouderen en het hervormen van onder meer woningmarkt, pensioenen en zorg. Met investeringen in onderwijs als de motor.

Gezonde overheidsfinanciën zijn de basis. Niet meer uitgeven dan er binnenkomt. Zo moet het thuis, zo moet het bij de overheid. Zo schuiven we geen schuld door naar onze kinderen en kleinkinderen.

Het individu staat centraal. Wij willen maximale ruimte en kansen bieden het beste uit jezelf en anderen te halen. Wie struikelt wordt op de been geholpen en aangemoedigd weer zelfstandig te blijven staan. Dat is liberaal, dat is sociaal.

D66 kiest voor Europa, want dat is vrede, veiligheid en welvaart. De financiële crisis laat zien dat lidstaten zich niet aan afspraken over hun begroting, economie en toezicht op banken hebben gehouden. Dat komt niet door te veel, maar door te weinig samenwerking.

Nederland kan alleen groeien door een sterk, veilig en welvarend Europa. Met het handhaven van de euro en het toewerken naar een echte, democratische politieke unie.

Bij D66 geen loze beloften. Onze voorstellen zullen ook pijn doen, wij draaien daar niet omheen. Wat u ziet is wat u krijgt. Dat is ook wat u van een verantwoordelijke politieke partij in deze tijd mag verwachten.

In dit verkiezingsprogramma vindt u onze plannen en voorstellen. Op 12 september beslist u.

Download verkiezingsprogramma

Nieuwe welvaart.

D66 wil bouwen aan het nieuwe verdienmodel van Nederland. Aan verduurzaming van onze economie, aan een eerlijke en open arbeidsmarkt en aan een dienstbare financiële sector. Aan een land dat onderneemt en bloeit en na stilstand weer vooruit gaat.

Nieuwe welvaart vraagt om groei van onze economie. Dat is de beste manier om de overheidsfinanciën op orde te brengen. Groei zorgt voor nieuwe banen. Groei zorgt voor innovatie en vernieuwing. En duurzame groei is de sleutel naar een welvarende toekomst. Allereerst moet de overheid zijn financiën op orde brengen, tegelijkertijd kan zij ruimte maken en gericht investeren. D66 heeft een groeiagenda om deze kansen te pakken.

Nieuwe welvaart

Nieuwe groei

Nederland is een klein land. Toekomstig succes zullen wij niet bereiken door de grootste en sterkste te zijn. Laten we daarom van onze wendbaarheid onze kracht maken. Wie zich snel weet aan te passen in een steeds veranderende wereld, blijft voorop lopen. Dat vereist een toename in flexibiliteit en aanpassingsvermogen. De voorsprong die Nederland heeft op terreinen als de kwaliteit van het arbeidsaanbod, onze politieke en economische stabiliteit en in de rechtszekerheid die we bieden aan ondernemers, wordt door andere landen in de wereld ingelopen. In de strijd om groei gaat het meer en meer om flexibel en hoogwaardig talent, ondernemerschap, duurzaamheid en economische flexibiliteit. Deze pijlers vormen de kern van de welvaart van morgen. D66 heeft een groeiagenda om Nederland deze kansen te laten pakken.

De kansen van een groene duurzame economie

Voor ons is duurzaamheid een kans om economische groei te garanderen. Nieuwe uitdagingen leiden altijd tot nieuwe groei en innovatie. En de uitdagingen zijn er. In 2050 zijn er 9 miljard mensen op de wereld die we een dak boven het hoofd, water, voedsel en elektriciteit nodig hebben. Binnen de grenzen van één planeet. Tegelijkertijd ontstaan er nieuwe bedrijven en komen er nieuwe banen: de maker van zonnecellen, de fabriek die van rioolslib kunstmest maakt, de kweker van duurzame vis.

Er liggen voor Nederland enorme kansen op het gebied van duurzame energie, kennis en innovatie. We lopen achter, maar kunnen voorop lopen. Nederland als duurzame koploper heeft meer nieuwe bedrijven, meer banen en is sterker in de concurrentie met andere landen. We hebben de expertise en ervaring in huis om dit te realiseren.

Oneindige energie

De voorraad hernieuwbare energie is in potentie eindeloos. Daarom kiest D66 voor het ontwikkelen van technologie om hernieuwbare energie efficiënt gebruik te kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld voor zon, wind, water en biomassa. Vanzelfsprekend wil D66 daarnaast energie blijven besparen. Want de goedkoopste en schoonste energie is de energie die je niet gebruikt.

Grondstoffenrotonde als groene kracht

Nederland heeft zelf nauwelijks grondstoffen. D66 wil voorkomen dat grondstofprijzen de sluipmoordenaar van onze koop- en concurrentiekracht worden. Anders omgaan met natuurlijke hulpbronnen biedt kansen aan ondernemers die er zuinig mee om gaan en verantwoordelijkheid nemen voor gebruik en hergebruik van die hulpbronnen door leveranciers en klanten. Dit leidt tot nieuwe bedrijvigheid en nieuwe grondstrofstromen – de grondstoffenrotonde. Wij kunnen met onze kennis van logistiek, onze havens en onze vooraanstaande positie in hergebruik leiders in deze nieuwe bedrijfstak worden.

Schoon loont en de vervuiler betaalt

Onze economie draait grotendeels op fossiele brandstoffen en wegwerpmaterialen. De lage elektriciteitsbelasting voor de bedrijven die het meest gebruiken ontmoedigt dit niet. D66 wil dat groen ondernemen, investeren en consumeren eerder loont. Door de prijs van vervuiling door te berekenen en groen ondernemen en innovatie te stimuleren.

Banken die steunen en dienen

De financiële sector stond aan de basis van de wereldwijde financiële crisis in 2008 en is sindsdien voortdurend onderwerp van discussie.
Aan de ene kant zijn banken cruciaal voor onze economie door kredietverlening aan bedrijven en door het bieden van diensten voor sparen, betalen en lenen aan consumenten. Aan de andere kant kunnen zij, als ze ontsporen, grote schade toebrengen. D66 wil een dienstbare en robuuste financiële sector met gezonde concurrentie en duidelijke klantgerichtheid.

Kiezen vóór Europa

D66 zegt JA tegen Europa. Europese integratie is een waarborg voor vrede, veiligheid en welvaart. In een wereld met opkomende grootmachten en uitdagingen die landsgrenzen overschrijden is het cruciaal dat Europa samenwerkt. D66 ziet de economische crisis als een uitdaging om - net als in Nederland - ook in Europa te hervormen.

Kiezen vóór Europa

De Euro als hoeksteen voor onze welvaart

De euro heeft ons enorme welvaart gebracht en vormt de basis waarop verdere economische en politieke integratie gebouwd kan worden. Een afscheid van de euro zou zeer kostbaar zijn. De belangen zijn groot en daarom moeten we nu aan de slag. D66 wil langs vier lijnen de euro handhaven.

Naar een voltooide interne markt die de Nederlandse groei aanjaagt

Europese integratie heeft veel welvaart gebracht en biedt nog altijd de beste mogelijkheid tot groei. Groei creëren we met investeringen in onderwijs en innovatie, maar ook via economische samenwerking met Turkije, Oost-Europa en Noord-Afrika en meer handel met bijvoorbeeld China, India en Brazilië. Dat kan niet zonder een sterk Europa

Meer slagkracht, meer democratie

Om de kracht van Europa te vergroten, is een betere inrichting van de Unie nodig. Er is behoefte aan meer slagkracht, meer democratie en minder bureaucratie en regelzucht. D66 wil een krachtig federaal Europa, met meer macht bij mensen.

Onderwijs

Onderwijs is de motor van ieders ontwikkeling en geluk. Een leven lang, jong en oud. Kennis en vaardigheden zijn essentieel om uit de economische crisis te komen. Daarom wil D66 fors investeren in leraren en docenten, in leerlingen en studenten, en in onderzoek. Nederland moet weer tot de internationale top gaan behoren.

Onderwijs

Onderwijs draait om leraren

D66 investeert in de ontwikkeling en waardering van leraren. Leraren moeten zich kunnen richten op hun vak: het geven van onderwijs.

Een leven lang onderwijs

De brede school bundelt onderwijs en kinderopvang, waarbij ouders betrokken zijn en zeggenschap hebben. Het voortgezet, beroeps- en hoger onderwijs moet aansluiten bij snellopers én bij laatbloeiers. Stapelen in het voortgezet onderwijs, bijvoorbeeld van VMBO naar HAVO, moet weer makkelijker worden. Werkenden moeten een deeltijdopleiding kunnen volgen, van MBO tot master. En vijftigers die vastlopen op de arbeidsmarkt krijgen financiële ondersteuning om zich om of bij te scholen.

Onderwijs is een verantwoordelijkheid van de overheid, maar is ook een investering in jezelf. Dat betekent volgens D66 dat overheid en het individu (en soms de werkgever) samen de kosten moeten opbrengen.

Voortreffelijk beroepsonderwijs, hoger onderwijs en onderzoek

Zonder goede vakmensen bouwen wij geen kenniseconomie en komt er geen nieuwe groei. Sommige mensen excelleren met hun hoofd, anderen juist met hun handen. D66 wil dat het beroepsonderwijs - VMBO, MBO én HBO - weer een volwaardige pijler wordt naast het academisch onderwijs. Het beroepsonderwijs en beroepsonderzoek moeten aansluiten bij wat onze arbeidsmarkt nodig heeft.

Ook wetenschap en onderzoek zijn cruciaal voor onze economische groei en welzijn. Universiteiten brengen studenten kritisch nadenken en beschouwen bij. Daarvan profiteert de hele samenleving. Op onze toegankelijke universiteiten bieden wij brede vorming, stimuleren we verdieping en zorgen we voor een basis van wereldklasse door te investeren in fundamenteel onderzoek.

Onderwijs dat werkt

D66 maakt zich zorgen over de teruglopende kwaliteit, de toenemende bureaucratie en averechts werkende prikkels. Wij willen gerichte maatregelen om aan deze zorgen tegemoet te komen. Daarbij zijn er vier aandachtsgebieden: hoe financieren we scholen, hoe sturen we op kwaliteit, hoe controleren we daar scherp op en hoe organiseren we de verhouding tussen scholen en overheid.

Gezondheid

D66 wil zorg van goede kwaliteit, die voor iedereen toegankelijk blijft. Zonder maatregelen betaalt een doorsnee gezin in 2040 bijna de helft van zijn inkomen aan zorg. D66 wil de zorguitgaven daarom minder hard laten groeien, door het kostenbewustzijn te vergroten. Doen we dat niet, dan wordt gezondheidszorg onbetaalbaar.

Gezondheid

Geestelijke gezondheid

D66 wil twee lijnen volgen om kwaliteit en toegankelijkheid van de geestelijke gezondheidszorg te waarborgen en tegelijkertijd de kosten te beheersen. Het beperken van onnodige vraag en het verhogen van de efficiëntie. Zorg wordt op de juiste plek, door de juiste persoon, doelmatig en in goede samenhang verleend. Zo dicht mogelijk bij huis, met adequate afstemming van patiënten naar de juiste zorg, een sterke huisartsenfunctie, een goede generalistische basis GGZ en een specialistische GGZ.

Eigen verantwoordelijkheid, beheersen en voorkomen vraag naar zorg

Een houdbaar zorgstelsel begint met het voorkomen van onnodige vraag naar zorg. Mensen zullen bewuster moeten gaan beslissen over het al dan niet zoeken van professionele zorg.

Kwaliteit in de genezende zorg

In de "genezende" of curatieve gezondheidszorg staan ziekenhuizen en zorgverzekeraars centraal. Zes jaar geleden is deze wereld grondig opgeschud door de invoering van een nieuw zorgstelsel. D66 ziet dat deze hervormingen hun gewenste effect beginnen te krijgen. Er ontstaat meer inzicht in kwaliteit, meer discussie over kosten en meer sturing op kostenbewustzijn. Door de toegenomen keuzevrijheid is de patiënt centraler komen te staan. Teruggaan naar het zorgstelsel uit de vorige eeuw, met wachtlijsten, budgetten en geringe invloed van patiënten, zou een grote stap achteruit betekenen en de zorg wederom voor een aantal jaren verlammen.

Ruimte

D66 wil vooruit, ook als het gaat om de inrichting van ons land. Een nieuw evenwicht bij het inrichten van de omgeving met ruimte voor groei, zorg voor groen, een hoogwaardig openbaar vervoer en een gezonde en goed werkende woningmarkt. De weilanden in het Groene Hart en de bossen op de Veluwe koesteren we en thuiswerken en buiten de spits reizen stimuleren we.

Ruimte

Natuur

Het is een grote uitdaging om met 17 miljoen mensen in een klein land de openbare ruimte groen, mooi en leefbaar te houden. In ons dichtbevolkte land vechten landbouw, natuur, water en de bebouwde omgeving om ruimte. Met goede regie kunnen we de openbare ruimte optimaal benutten.

D66 streeft naar een nieuw evenwicht, gebaseerd op compacte groene steden en slim gebruik van de ruimte, zowel boven als onder de grond. Wij streven naar Nederland als mooiste metropool van Europa, met een groen hart en een moderne, duurzame agrarische sector.

Duurzame landbouw en visserij

D66 koestert de leidende rol die Nederland heeft in de landbouw. Door zich te specialiseren in duurzame en diervriendelijk producten, met lagere maatschappelijke kosten voor het milieu en de volksgezondheid, kunnen boeren zich richten op kwaliteit en innovatie.

Wonen

Al jarenlang houdt de Nederlandse woningmarkt zittende kopers en huurders op hun plek en is er weinig ruimte voor starters. Belangrijke oorzaken zijn de hypotheekrenteaftrek en de huurregulering. De eerste drijft de prijzen van woningen – en hypotheekschulden – op, de laatste zorgt voor een bijna niet bestaande huurmarkt. De economische crisis van de laatste jaren heeft de situatie verergerd.

D66 pleit voor het doorbreken van de neerwaartse spiraal via een vergaande hervorming van de woningmarkt. Met het Begrotingsakkoord zijn de eerste stappen gezet: aflossen wordt de norm, de hypotheekrenteaftrek beperkt en de huurmarkt geleidelijk open gebroken. D66 wil verder gaan: Nederland langzaam maar zeker laten toegroeien naar een woningmarkt met veel minder verstoring. Dat betekent het aanpakken van de hypotheekrenteaftrek, het eigenwoningforfait, de sociale woningsector, huurregulering en het afschaffen van de overdrachtsbelasting. Zodat na jaren van stilstand de woningmarkt eindelijk weer in beweging komt.

Openbaar Vervoeren en Mobiliteit

Voor een duurzame samenleving is goed en betrouwbaar openbaar vervoer een belangrijke voorwaarde. Met reistijden en reiscomfort die kunnen concurreren met de auto. Trein, tram, lightrail, bus en (OV-)fiets kunnen samen zorgen voor een aantrekkelijk, snel, hoogfrequent en eenvoudig toegankelijk transportnetwerk.

Vrijheid door zelfbeschikking

Vrijheid is een kernwaarde van D66 en zelfbeschikking staat daarin centraal. De zeggenschap over belangrijke medische keuzes ligt bij de patiënt, die zelf mét de arts een afweging maakt. Voor bescherming van de eigen levenssfeer zijn door toenemende dataregistratie en voortschrijdende techniek blijvend maatregelen nodig. Internet is steeds meer onderdeel van ons dagelijks leven. Nu is het moment om essentiële keuzes te maken om zo online-vrijheid, online-veiligheid en online-privacy te garanderen.

Vrijheid door zelfbeschikking

Zelfbeschikking in de gezondheidzorg

Voortschrijdende kennis en technologie in de gezondheidszorg bieden nieuwe mogelijkheden. Dat wil niet zeggen dat alles maar moet omdat het kan. De zeggenschap over belangrijke medische keuzes ligt bij de patiënt, die met de arts een afweging maakt.

Privacy beschermen

Vrijheid begint met het recht op de eigen levenssfeer. Door toenemende dataregistratie en voortschrijdende techniek staat de privacybescherming onder druk. Om de privacy van burgers te beschermen is een aantal maatregelen nodig.

Digitale vrijheden beschermen.

Internet is in razendsnel tempo uitgegroeid tot een steeds belangrijker onderdeel van ons dagelijks leven. Nu is het moment om essentiële keuzes te maken over hoe we willen dat ons internet is ingericht om onze individuele vrijheden te garanderen. De overheid moet in overleg met consumenten en bedrijven duidelijkheid bieden over en grenzen stellen aan online veiligheid en privacy.

Recht en Bestuur

D66 wil dat iedereen zijn leven naar eigen inzicht in kan richten. Dat vraagt om een overheid die het individu ruimte en vertrouwen geeft. Maar er is geen ik zonder wij. We leven en werken samen, we hebben elkaar nodig. Zonder democratie en een functionerende rechtsstaat zijn vrijheid en veiligheid een illusie.

Daarom verdedigen wij de rechtsstaat en democratie in Nederland en streven we ernaar deze te versterken in de rest van de wereld. De overheid moet benaderbaar, bevraagbaar en controleerbaar zijn. D66 wil een slagvaardig, democratisch en open bestuur. Met grotere en krachtige gemeenten, het hervormen van provincies en waterschappen tot landsdelen, en het vervolmaken van de nationale én Europese democratie.

Vrijheid door recht Vrijheid door democratisch bestuur

Recht

De belangrijkste bescherming voor de rechtsstaat wordt gevormd door een onafhankelijk, onpartijdig en effectief stelsel van veiligheid, handhaving, opsporing en vervolging, ingebed in onbetwistbare grondrechten. Voortdurende alertheid, onderhoud en actie zijn nodig om deze te beschermen.

Een gastvrij Nederland

D66 wil in asielzaken, rechtvaardig, humaan en streng zijn. Er zijn grenzen aan ons vermogen asielzoekers op te nemen. Maar in de uitvoering van genoemde beperkingen staat voorop dat wij in de kern een gastvrij land willen zijn.

Internationale veiligheid en defensie

Een goede internationale rechtsorde en veiligheid wereldwijd zijn niet alleen in ons eigen belang, maar vormen de basis voor de vrede, vrijheid en welvaart die wij aan alle mensen gunnen.

Ontwikkelingssamenwerking ontwikkelt zich tot Internationale samenwerking

In de wereld die D66 nastreeft hebben alle mensen kansen om zich te ontplooien en het beste uit zichzelf te halen. In een wereld van opkomende economieën en economische gelijkwaardigheid moeten wij anders kijken naar ontwikkelingssamenwerking. Mensen helpen, vanuit hun eigen kracht, zelf iets aan hun situatie te doen: internationale samenwerking dus.

Internationaal burgerschap

Nederlanders denken en handelen internationaal. Veel van hen zijn tijdelijk of voor zeer lange tijd woonachtig in het buitenland. Zij zijn en blijven Nederlanders. D66 komt op voor hun rechten.

    Democratisch bestuur

    D66 heeft duidelijke plannen om te komen tot een meer slagvaardig, transparant en meer democratisch bestuur. Wij willen grotere, krachtige gemeenten, het onderbrengen van provincies en waterschappen in het middenbestuur en het verbeteren van de nationale en Europese democratie.

    Cultuur

    Kunst, cultuur en erfgoed zijn essentieel voor een open en verbonden samenleving. Een bloeiende, creatieve sector is voor heel veel mensen een reden om ergens te willen wonen. Bovendien maakt dit Nederland aantrekkelijk voor talenten en bedrijven.

    Cultuur

    Geef kunst en cultuur de ruimte

    Wij willen dat de overheid de creatieve vermogens, de vindingrijkheid en de innovatieve kracht van mensen ondersteunt en stimuleert. De overheid moet niet optreden als beoordelaar van kunst, maar voorwaarden scheppen, zodat kunstenaars een eigen verantwoordelijkheid krijgen. En kunnen (onder)nemen. De afgelopen jaren is hard bezuinigd op de culturele sector. D66 wil de schade die daarmee is aangebracht gericht herstellen.

    Vitaal erfgoed

    Ons erfgoed vormt een brug tussen ons verleden en onze toekomst. D66 wil dat onze samenleving dit historisch besef met zich meedraagt. De overheid heeft de verantwoordelijkheid om het behoud van ons cultureel erfgoed te borgen en te blijven beschermen.

    Media en publieke omroepen

    Een divers media- en omroeplandschap is van het hoogste belang voor een samenleving die haar kritisch vermogen wil blijven ontwikkelen. D66 ziet voor de overheid een voorwaardenscheppende taak. Zij dient zich in te zetten voor het behoud van de publieke omroep met een gevarieerde programmering en een divers omroeplandschap.

    Doe mee, word lid en help Nederland vooruit!