Spreektekst Verantwoordingsdebat

Alexander Pechtold

Deze week vroeg een oud-senator me: kunt u de premier nou eens vragen waar het zoet blijft?

Mijn antwoord: het zoet dat hebben we gehad, in de feestbegrotingen.

En wat er nog aan zoet in het vat zat, is intussen verzuurd.

Wij hebben slechte ervaringen met het afleggen van verantwoording door dit kabinet.

En dan heb ik het niet alleen over het onderzoek naar de oorlog in Irak.

Wegkijken van niet-behaalde resultaten.

En vluchten in bespiegelingen over morgen. ^[1]

En als ik de prestaties bekijk, dan begrijp ik dat ook wel.

Want ook bij deze Verantwoordingsbrief is het beste deel weer datgene wat u nog niet gedaan heeft.

MdV.

Al bij het debat waar de premier zijn prospectus presenteerde,

diende ik een motie in om de kabinetsdoelen meetbaar en afrekenbaar te maken. ^[2]

De premier deed dit destijds luchtigjes af met: “Niet alles is meetbaar en de begrotingen komen nog.”

Dat was 2 jaar geleden.

Maar tot vandaag – ondanks herhaaldelijk aandringen – moet de Kamer en moet de Nederlandse bevolking het doen:

• - 

  zónder nulmetingen, ^[3]
• - 

  zónder goed gedefinieerde tussenstappen ^[4] en
• - 

  zónder helder omschreven einddoelen.

Het kabinet beoordeelt zichzelf op basis van inspanning en niet op basis van resultaat.

En geeft zichzelf een 8 komma 2.

Maar niemand die het kan controleren. (Behalve vlijt… een 8 voor vlijt.)

• - 

  Het Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven niet, die de stand van zaken niet kon verifiëren. ^[5]
• - 

  De Algemene Rekenkamer niet, die de onvolledige informatie van het kabinet hekelt.
• - 

  En dus ook de Tweede Kamer niet.
• - 

  Laat staan: Floris Wouterlood en alle anderen uit de prospectus die het kabinet achter haar 100-dagen touringcar heeft gespannen.

En dan komt de 8,2 wel in een ander daglicht te staan.

En is daarom niet het motto dat de slager zijn eigen vlees niet mag keuren?

Ik kan natuurlijk op alle slakken zout leggen en zeggen dat:

• - 

  Na 7 jaar de premier zijn ‘normen en waarden’-mantra nog steeds niet concreet kan maken.
• - 

  dat vrede in het Midden-Oosten überhaupt geen reële doelstelling is voor een Nederlands kabinet voor een periode van 4 jaar, en
• - 

  dat de foutmarge bij het aantal gestolen fietsen ongeveer even groot is als de afname. ^[6]

Maar ik kies ervoor drie prioriteiten uit de 7 kilo papier te halen: slim, schoon en solide.

(KENNIS EN INNOVATIE)

Slim.

Onze kenniseconomie, ons onderwijs, onze innovatieagenda.

Wat zien we dan?

Het kabinet zegt: groen. ^[7]

Maar de cijfers kleuren rood.

Ik heb een getuige.

Drie resultaten uit het rapport over de Kennis Investeringsagenda over 2008.

De prestaties in het basisonderwijs op rekenen, natuuronderwijs en lezen ten opzichte van andere landen. ^[8]

De uitgangspositie was in 2006:

·       een 6^e plaats voor rekenen,

·       een 10^e voor natuuronderwijs en

·       een 2e plaats voor lezen.

De doelstelling voor 2016 is een top-5 positie.

De stand anno 2009: een dáling naar de 9e, 17e en 12^e plaats.

Láger op de rankings in plaats van hoger.

Wel heel bijzondere tussenstappen… of neemt minister Plasterk soms een aanloop.

Het percentage van de beroepsbevolking dat deelneemt aan bij- en omscholing. ^[9]

De uitgangspositie in 2006: 17%

De doelstelling voor 2016: 35%

En de stand in 2009: een daling 16,6%

Omlaag dus, terwijl we naar een verdubbeling toe moeten.

Een magische tussenstap…

Het percentage van het nationaal inkomen dat besteed wordt aan publieke onderzoek en ontwikkeling. ^[10]

De uitgangspositie in 2006: 0,75%

De doelstelling voor 2016: 1,00%

En de stand in 2009: 0,67%

Dat gaat dus ook niet omhoog, maar omlaag! ^[11]

“Nederland is het enige land in de EU dat de afgelopen 10 jaar geen groei van het onderzoeksbudget heeft gekend ten opzichte van de economische welstand.”

Aldus de president van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen deze week. ^[12]

De noodklok wordt geluid over onze innovatie-ambities door het Innovatieplatform zelf.

Gelanceerd als paradepaard van de premier,

Maar al jaren zielloos beheerd.

Morgen zal blijken of met de Voorjaarsnota alsnog de grote sprong voorwaarts komt.

Wat D66 betreft onverkorte uitvoering van de Kennisinvesteringsagenda.

(GROEN/DUURZAAMHEID)

Na slim, nu schoon. Mijn tweede prioriteit.

De groene agenda beheert het kabinet met misplaatste nonchalance.

Organisatorisch en financieel niet op orde. ^[13]

En qua inzet en resultaat onder de maat.

Het Planbureau voor de Leefomgeving concludeert: “Het werkprogramma ‘Schoon en Zuinig’ ^[14] bevat onvoldoende maatregelen om de doelen voor klimaat en energie uit dat programma te halen.” ^[15]

Middenlange- en lange termijndoelen voor:

• - 

  geluidhinder,
• - 

  oppervlaktewateren, en
• - 

  stikstofdepositie op natuur

worden met het huidige beleid niet gehaald.

Ook als we naar de kleurenfoto van het Planbureau voor de Leefomgeving zien we vooral rode stippen:

• - 

  doelstellingen voor hernieuwbaar energie,
• - 

  energiebesparing en
• - 

  de uitstoot van broeikasgasemissies

verdwijnen achter de horizon.

En van de doelen die wel op koers liggen, kun je je afvragen of dat dankzij de recessie is of dankzij beleid?

Want dat er zo nu en dan minder files staan en minder uitstoot is, heeft niets te maken met de inzet van minister Eurlings en Cramer. Maar gewoon met recessie.

Zonder structurele hervorming zullen de positieve effecten in ieder geval niet blijvend zijn.

Zoveel is zeker.

Dus: een energietransitie door een verplicht aandeel duurzaam, meer Europese samenwerking, meer natuurbehoud en de kilometerbeprijzing.

(FINANCIËN/CRISIS)

Slim, schoon. Mijn derde doel: solide.

Ook bij Financiën kleuren de cijfers rood, diep rood.

Maar de minister van Financiën weet zichzelf,

Toch altijd weer een smiley te geven.

In september presenteerde het kabinet nog een begroting van ‘hier en heden.’

Waarbij het voorzichtig ramen was losgelaten.

Met in 2011 een overschot van 1%

En verbetering van de houdbaarheid met een derde.

Niets aan de hand, dacht minister Bos, ondanks alle waarschuwingen.

+ 1-en-een-kwart % in september: “de Nederlandse economie kan wel tegen een stootje”. ^[16]

In februari een krimp van 3,5%: “de randen van de somberheid worden opgezocht” volgens Bos. ^[17]

Maar het werd nog erger: in het eerste kwartaal een krimp van 4,5%. ^[18]

“Daar schrik ik van”, aldus de premier;

“Een dreun” aldus Bos.

In plaats van de laagste staatsschuld sinds Napoleon, ^[19]

de hoogste ooit. ^[20]

Het beeld doemt op van konijnen in de koplamp.

Elke keer opgeschrikt door weer slechtere cijfers.

Ik neem aan dat de minister hiér wel even op wil reflecteren.

85 miljard voor de banken.

En we zijn er nog niet.

Icesave blijkt duurder. ^[21]

En we gokken op de 75%-winstkans van ING,

terwijl de werkloosheid in Californië en Florida blijft stijgen

en huizenprijzen daar steeds lager worden.

Een ongedekt optimisme, want de risico’s worden niet onderkend. ^[22]

Voorzitter, het is nog te begrijpen dat u in deze crisis niet in een keer het rechte pad vindt.

Maar de kosten en risico’s lopen op en daarom mijn aanklacht steeds luider: “Waar blijven de hervormingen?”

De AOW-beslissing blijft doorgeschoven naar het najaar.

De overdraagbare heffingskorting blijft in tact.

De huizenmarkt blijft dicht gemetseld.

De enige flexibiliteit op de arbeidsmarkt is van baan naar ontslag.

(REGEREN IS VOORUITSCHUIVEN)

“Regeren is vooruitschuiven.” Het officieuze kabinetsmotto.

Vooruitschuiven. De oogst van het afgelopen jaar: de kilometerbeprijzing, de vliegtaks, de JSF, de banen, het ontslagrecht.

Zelfs een museum krijgt u niet opgericht.

Wat nou ‘delivery’?

Door de gespletenheid binnen de coalitie.

Deze week zo pijnlijk geïllustreerd door de controverse tussen de premier en de vice-premier.

want wie fundamenteel van mening verschilt over de oorzaak van de crisis kan moeilijk een eendrachtige oplossing formuleren.

Dit is geen hype, ^[23] dit is de kern.

In het verleden behaalde resultaten zijn geen garantie voor de toekomst.

Maar met de score van dit kabinet de afgelopen jaren heb ik er weinig vertrouwen in dat het er nog van gaat komen.

(CONCLUSIE)

Uit alles hier vandaag blijkt een afkeer van verantwoording.

Waarom eigenlijk?

Waarom geen transparante relatie met burgers, met de Kamer?

Want dat zorgt voor betrokkenheid.

Die helderheid is nodig voor een democratische cultuur.

Vooruitschuiven, falen onbenoemd laten, moeilijke vragen ontwijken, leidt tot desinteresse.

Onbegrepen mokt het kabinet: “Het systeem faalt; de mens faalt; maar wij doen het toch fantastisch?”

Werp de onzekerheid van u af.

Benut de laatste twee jaar om ambitie te tonen.

Om tegen Nederland te zeggen: “DIT is ons plan.

Doet u mee? Burgers? Bedrijven?

Wij gaan u de kansen geven. Grijpt ú ze?”

Zo’n ambitie inspireert.

En verantwoording daarover cómmitteert.

Ook de oppositie.

Als u nu uw kennisdoelstelling helder herformuleert.

Dan vindt u mij weer naast u.

·       Twee heldere stappen in twee jaar naar de slimme economie van de toekomst.

·       Twee meetbare stappen in twee jaar naar de schone energie van de toekomst.

·       Twee zichtbare stappen in twee jaar naar de solide begroting van de toekomst.

Misschien zal dan de kramp die Nederland in zijn greep houdt, wijken…

^[1] Premier die na 7 jaar premierschap over ‘nationale koppen’ begint, Bos over kleine banken

^[2] 19 juni 2007

^[3] Het blijft onduidelijk waar we stonden aan het begin van deze kabinetsperiode. Je kan niet gaandeweg de meetbaarheid vergroten. Het idee met doelen is dat je ze aan het BEGIN van het proces vaststelt.

^[4] Gisteren pas een onprintbare powerpoint naar de Kamer gekomen na extra verzoek. Maar die tussenstappen blijven prestaties en niet resultaten (zoals

^[5] Onderzoeksbureau van de Tweede Kamer, in interne notitie voor Kamerleden van 20 mei 2009

^[6] Foutmarge = 82.000. Aantal gestolen fietsen in 2008 = 653.000 en in 2007 691.000. En nieuwe systematiek van CBS zegt zelfs een toename van 28% naar 839.000. Maar het kabinet zet het gewoon op GROEN.

^[7] Bijvoorbeeld doelstellingen 11, 12, 37 en 38.

^[8] ‘Nederland in de versnelling’, KIA-foto 2009, p. 31

^[9] KIA-foto 2009, p. 36

^[10] KIA-foto 2009, p. 40

^[11] Cijfers van de VSNU: Uit die laatste cijfers blijkt dat de rijksbijdrage aan de universiteiten in 2007 slechts 4% was gestegen ten opzichte van 1995. In diezelfde tijd nam het aantal studenten dat de universiteiten daarvoor moesten bedienen wel toe met 20%. Daardoor nam de bijdrage per student af van €16.250 in 1995 tot €14.000 in 2007. (Waarschijnlijk) als gevolg van die toename van het aantal studenten is het onderzoeksdeel van die rijksbijdrage met bijna 10% gedaald.

^[12] Absolute uitgaven wel licht gestegen, maar de welvaart is sneller gestegen. Robbert Dijkgraaf in zijn Jaarrede, ook als opinieartikel in NRC, 25 mei 2009. EN: aantal studenten neemt ook sneller toe, dan het geld.

^[13] Rekenkamer bij Jaarverslag 2008 VROM: “De financiële verantwoording van het ministerie van VROM is problematisch volgens de rekenkamer. De cultuur op het ministerie draagt hiertoe bij, het verschil tussen raming en realisatie wordt amper toelicht. Het financieel beheer van de lokale maatregelen Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is onder de maat. à uitstel kilometerheffing, het sluiten van veel convenanten is mislukt”

^[14] De uitstoot van broeikasgassen, met name CO2, in 2020 met 30% verminderen vergeleken met 1990.

Het tempo van energiebesparing de komende jaren verdubbelen van 1% nu naar 2% per jaar.

Het aandeel duurzame energie in 2020 verhogen van ongeveer 2% nu naar 20% van het totale energiegebruik.

^[15] Pagina 7 van rapport Planbureau voor de leefomgeving ‘Realisatie Milieudoelen; Voortgangsrapportage 2009’

^[16] Raming CPB Macro-economische verkenning sept 2008 (Prinsjesdag)

^[17] Raming CPB Centraal Economisch plan, feb 2009

^[18] Realisatiecijfers van CBS (eerste resultaten), gepresenteerd 15 mei 2009. Krimp is tov eerste kwartaal vorig jaar. Krimp tov laatste kwartaal 2008 is 2,8%

^[19] 45% BBP bij miljoenennota 2008. Verwachting voor 2009 bij Prinsjesdag 39,6%, laagste niveau sinds 1814

^[20] Stijgt met 87,6 miljard. Schuld bedraagt eind 2008 58,2% BBP. Dit is 346,2 mld. Richtlijn schuld volgens het stabiliteits- en groeipact is 60% Van +1% EMU-saldo in 2008 naar een begrotingstekort van 2,8% in 2009 en 5,6% in 2010.

^[21] Het garant staan voor Icesave zou 92 miljoen kosten. De minister blijkt op te draaien voor 106 miljoen, 15% meer.

^[22] De overheid staat voor €861 miljard. Onder andere garantstellingen voor banken, depositogarantiestelsel, waarborgfonds eigen woningbezit Er worden alleen nergens voorzieningen getroffen voor eventuele uitbetaling van garanties.

^[23] Aldus Rouvoet in AD vandaag.