Voorzitter,

Artikel 70 van de grondwet geeft beide Kamers van de Staten Generaal het recht op enquête. [1]

De huidige regeringpartijen hebben dit recht ontmanteld. Zij hebben daarmee "macht" laten vormen onder de voorwaarde dat deze niet wordt gecontroleerd. De regeringscoalitie ontzegt het parlement het gebruik van grondwettelijke instrumenten om haar werk te doen. De minister-president maakt van zijn ambt een machtspositie. Deze minister-president is geen leider, maar een machtspoliticus.

Mocht iemand zich nog afvragen waarom burger en politiek zo ver van elkaar vandaan staan:

Daar zit het antwoord: Minister Koenders noemde in 2004 de opstelling van de minister-president nog: "ondemocratisch", "Het ijzeren gordijn is gevallen"

Maar ik laat mij geen ijzeren gordijn aanpraten door de Partij van de Arbeid. En Nederlanders laten zich niet de democratie door hun neus boren.

Voorzitter,

de laatste weken zijn er opnieuw veel nieuwe feiten en bronnen naar boven gekomen.

Over het volkenrechtelijke mandaad, over het verzoek van de Amerikanen om militaire bijstand, over een concept artikel 100 brief. Daar kwamen de uitspraken van dat de Amerikaanse voormalig onder-minister van Buitenlandse Zaken Armitage bij:

,We hebben officiële documenten gezonden en diplomaten naar Nederland gestuurd. Ik noem dat een verzoek. Hoe iemand anders dat noemt, moet hij weten."

Hoe beoordeelt de minister-president deze uitspraak?

Sluit de minister-president uit dat Armitage de juiste visie van de Amerikanen gaf op de benoeming van De Hoop Scheffer, toen hij zei dat er een verband is tussen deze benoeming en de Nederlandse steun aan de inval in Irak?

Waarom zijn deze nieuwe feiten niet voldoende om het de coalitiefracties mogelijk te maken een parlementair onderzoek te steunen?

D66 heeft over deze nieuwe informatie schriftelijke vragen ingediend.

Vragen die nog niet eerder aan de orde zijn geweest. Klopt het dat de antwoorden al klaar liggen op het ministerie, maar dat er besloten is ze niet naar de Kamer te sturen? Graag ontvangen wij deze.

Voorzitter, deze vraag stel ik ook aan u en het presidium:

In de Tweede Kamer geldt een beantwoordingstermijn van drie weken. Hoe oordeelt u over het feit dat instrumenten van de Kamer om de regering te controleren zomaar opzij worden geschoven? In het debat n.a.v. uw kandidatuur zei u dat een voorzitter de taak heeft om "de instrumenten van de Kamer heel scherp te houden." Wat vindt u er dan van dat schriftelijke vragen niet beantwoord worden en de parlementaire enquête op deze wijze wordt geblokkeerd?

De minister president heeft maandag een commissie verzocht onderzoek te doen naar de oorlog in Irak. Dit wordt een onafhankelijke commissie genoemd, wat een gotspe. Hoe kan deze commissie onafhankelijk zijn als deze is ingesteld door de minister-president zelf?

Het memorandum van Buitenlandse zaken schreef eerder aan de minister van BZ:

"dat u onvoldoende geïnformeerd zou zijn indien uitsluitend de gevraagde juridische onderbouwing voor militair ingrijpen zou zijn gegeven"'

Geldt dit ook voor de commissie Davids? Gaat deze uitsluitend gevraagde onderbouwingen leveren? Krijgt de commissie Davids ambtelijke ondersteuning van een departement? [2] Dezelfde ambtelijke ondersteuning die eerder vond dat het kabinet niet open stond voor  kritisch advies? [3]

Begrijp ik goed dat het Mr. Davids is die zal bepalen of de Kamer betrokken wordt bij het onderzoek en of de Kamer inzage krijgt in de informatie die de commissie verzameld? Waarom is er niet afgesproken dat de Kamer, net als de regering, over alle informatie kan beschikken? Over de verslagen van verhoren, over de interne documenten?

Mag de Kamer de onderzoeksopzet van de commissie ontvangen? [4]

Anders dan bij een parlementaire enquête kan de commissie Davids niet onder ede horen.

In andere buitenlandse onderzoeken over Irak bleek dit een groot probleem.

Toen in het Europees parlement een onderzoek naar de met Irak verbonden CIA vluchten en "rendition" praktijken aan de orde was, bleek De Hoop Scheffer niet bereid te komen.

Toen in Engeland de Irak besluitvorming werd onderzocht, kwam Tony Blair, zonder opgaaf van redenen, niet opdagen. Het zelfde gold voor de bazen van de inlichtingendiensten.

Welke garanties heeft Mr. Davids dat De Hoop Scheffer en anderen wel komen getuigen en niet wegblijven of een vervanger sturen? Welke garanties zijn er dat zij alle vragen beantwoorden? Zal de commissie ook Kamerleden horen? En krijgt de commissie alle ambtenaren te spreken die aan de voorbereiding voor de beslissing over Irak hebben gewerkt?

Of alleen de ambtelijke top van directeuren, directeuren-generaal en secretaris-generaal?

Hoe zit het met het getuigen van militairen? Hoe zit het met verslagen van informele telefoongesprekken en notities met autoriteiten van andere landen? En worden de notulen van de ministerraad aan de commissie beschikbaar gesteld? Hoe wordt er omgegaan met staatsgeheimen of met stukken die nooit de conceptfase ontgroeid zijn?

(ik denk bv. aan een concept-artikel 100 brief)

Voorzitter,

"Ik tel mijn zegeningen" zei de vice minister-president gisteren. En nu denkt u natuurlijk aan de viceminister-president van onze kleinste regeringspartij. Maar nee, het was minister Bos die verguld was met het onderzoek wat nu door de regering wordt voorgesteld.

"Een goude Kans" noemde hij het. Waarom hij dit zo'n mooie oplossing vindt werd niet duidelijk. Immers het lijkt niet totaal niet op wat de PvdA zelf ooit voorstelde. Sterker nog, het is het verder uitkleden van ons democratisch instrumentarium.

Weer een commissie om een politieke discussie te smoren. Weer een commissie om maar geen leiderschap of visie te hoeven tonen, maar om met machtspolitiek de agenda schoon te vegen. Depolitiseren gebeurt gewoonlijk als je denkt dat je een probleem hebt. Blijkbaar is de minister-president die mening toegedaan

Dat brengt mij op de volgende vraag:

Welke afspraken zijn er dit maal achter de schermen met coalitiepartijen gemaakt over het  steunen van een parlementaire enquête in Eerste of Tweede Kamer?

Ik hoorde mevrouw Hamer maandag in Pauw en Witteman zeggen, dat wanneer het rapport van de commissie Davids nog vragen open laat, of wanneer de Kamer twijfelt aan de beantwoording, het "parlement alsnog z'n werk moet doen". Zij "sluit daarbij niets uit"

Kan de minister-president bevestigen dat het de Eerste Kamer- of de Tweede Kamerfracties van de coalitiepartijen na negen maanden vrij staat om alsnog een parlementaire enquête te steunen?

D66 was in 2003 tegen de oorlog in Irak. Wij hebben dat altijd volgehouden, zowel binnen als buiten coalities. D66 heeft meerdere malen voorstellen gedaan voor een parlementaire enquête. De oorlog heeft enorm veel levens gekost en nog meer vluchtelingen te weeg gebracht. De oorlog heeft het westen waaronder Europa getekend. Een lange termijn strategie voor Irak is nog altijd niet helder.

Voorzitter,

Deze minister-president kan niet ontsnappen aan de geschiedenis. Het proces van waarheidsvinding gaat door. De bewijslast is inmiddels omgekeerd.

Minister-president,

De democratie zit diep in mensen verankerd

U kunt het parlement buitenspel zetten

Maar niet de samenleving

[1] Artikel 70: "Beide kamers hebben, zowel ieder afzonderlijk als in verenigde vergadering, het recht van onderzoek (enquête), te regelen bij de wet."

[2] Ambtelijke ondersteuning van het departement, welke de commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) ondersteunde schatte in dat het kabinet niet open stond voor kritisch advies en daarom is besloten af te zien van advies.

[3] En waarom is er niet gekozen voor een van de bestaande commissies zoals:

• - 

  De Onderzoeksraad veiligheid (Van Vollenhoven)
• - 

  De Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV)
• - 

  De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV)
• - 

  of het NIOD

[4] De onderzoeksvraag is bekend: "onderzoek te doen naar de voorbereiding en besluitvorming tussen zomer 2002 en zomer 2003 over de politieke steun van Nederland aan de inval in Irak in het algemeen en over aspecten van volkenrechtelijke aard, aspecten van de inlichtingen- en informatievoorziening en aspecten van vermeende militaire betrokkenheid in het bijzonder."