Rede en instinct worden vaak gezien als tegengestelden. Mensen handelen vanuit ’t een of het ander. Radicale verlichtingsdenkers als Diderot, D’Holbach, Helvetius zagen het anders: voor hen was de rede niet het hoogste goed. Ze zagen de rede in direct samenspel met, en niet zelden aangestuurd door, driften, hartstochten, instincten. Rede en instinct als paradox dus, in plaats van als daadwerkelijke tegenstelling.

Philipp Blom is auteur van ‘Het verdorven genootschap’, over de radicale verlichting. In de Marchantlezing 2011 zal hij aantonen dat de inzichten uit de verlichting heden ten dage nog steeds zinvol zijn voor mensen. Veel politieke en maatschappelijke kwesties worden onterecht teruggebracht tot een eenvoudige tegenstelling. Denk aan de standaardreactie van het ‘weldenkende deel der natie’ op ‘onderbuik gevoelens’. Door zo’n reactie negeert men niet alleen de rationaliteit van de ‘mensen van de onderbuik’, maar ontzegt men zichzelf ook hartstochten.

Ook uit de weerlegging van de homo economicus als waarheidsgetrouw mensbeeld blijkt de relevantie voor deze paradox. Bloms voordracht onderzoekt de thematiek van rede en instinct. Welke inzichten haddden Diderot en de zijnen hierover? Wat is hier nog steeds actueel aan?

Gedragseconome Henriette Prast (Universiteit van Tilburg, Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid) zal in een coreferaat bespreken in hoeverre ratio-irratio gelijkstaat aan verstandig-onverstandig.

De vorige editie van de Marchantlezing werd uitgesproken door Susan Niemann op 4 december 2009. Het onderwerp van deze lezing was progressieve politiek en moraliteit. Als coreferent heeft toen Evelien Tonkens opgetreden.

De lezing zal worden uitgesproken op donderdag 8 december 2011 om 20.00 uur in de Geertekerk (Geertekerkhof 23) te Utrecht.

Aanmelden voor de lezing kan hier.

Voor meer informatie: marchantlezing@d66.nl