Zondag 26 juni was Richard Sennett in Amsterdam. Hij is één van de bekendste hedendaagse sociologen en hield daar de Premsela lezing. Het Premsela instituut is het Nederlands instituut voor mode en ontwerpen.

Sennett benadrukte in zijn lezing het belang van ‘voeling’ met hetgeen waarmee mensen zich bezighouden en het risico wat er gebeurd als we die voeling kwijtraken. Sennett, zelf een begenadigd cellist, gebruikte veelvuldig de metafoor van de musicus om die ‘voeling’ te duiden. De musicus moet in drie dingen uitblinken wil hij exceptioneel worden in wat hij doet, een vakman zijn dus. Ze bieden waardevolle lessen over hoe onze samenleving in elkaar steekt.

Allereerst is er de bekwaamheid van de aanslag. Een musicus moet weten hoe zwaar hij een toon moet aanzetten om het beste uit zijn instrument te halen. Een musicus weet heel goed het verschil tussen de toon die hij maakt en hoe die zou moeten klinken. Zo gaat het ook in onze eigen de beroepspraktijk van alledag. We weten heel goed hoe de prestatie in zijn optimale vorm eruit moet zien maar we produceren hem niet omdat vakmanschap niet echt meer geëist laat staan gewaardeerd wordt: de zesjescultuur van Balkenende. Doen wat je zegt en voorspelbare resultaten leveren; niet nadenken hoe het nog beter had gekund; het resultaat zoals dat door ‘de baas’ wordt gezien telt.

Ten tweede is daar de waarde van weerstand. Elk instrument kent zijn beperkingen en zo zal de musicus om die weerstand heen moeten manoeuvreren om toch de optimale toon uit zijn instrument te halen. Weerstand helpt ons creatief te zijn. De frase ‘gemak dient de mens’ is dus maar ten dele waar in zoverre als zij ons lui maakt, en creativiteit niet stimuleert. Gehoorzaamheid is fnuikend. Niet dat er over alles gediscussieerd moet worden maar op vakmanschap gebaseerde meningen bieden tegenwicht tegen op spreadsheets en analyse gebaseerde statements en dienen dus gehoord te worden

Ten derde is daar dubbelzinnigheid. Noten zijn bijna altijd voor meerderlei uitleg vatbaar en het is het talent van de musicus om die uitleg te kiezen die het beste uit het muziekstuk haalt. Maar in onze cognitieve wereld van concreetheid en definitie laten we weinig ruimte voor interpretatie; tegenwoordig bepaalt simplificatie en definitie de werkplek en wordt de creativiteit van mensen maar zeer ten dele gebruikt.

Sennet breekt een lans voor het herwaarderen van vakmanschap. Het extreem goed zijn in wat je doet, in welke rol van de bedrijfsvoering dan ook. Of je nu op overzichtsniveau opereert of op specialistisch professioneel niveau, maar professioneel moet het zijn.

Ad van Vugt

Bestuurslid Mr. Hans van Mierlo Stichting