Tegenwoordig rolt de wereld in de ene crisis na de andere. Op dit moment spelen er meerdere crises in Nederland. We zitten natuurlijk in een financiële crisis, een economische crisis, een bankencrisis, een vertrouwenscrisis, een democratische crisis en een politieke crisis. Wat dat betreft heeft het woord crisis een negatieve connotatie en kennen we in de Nederlandse taal het beste in de context van een economische toestand of een relationele probleemsituatie. In mindere mate wordt de term ook nog wel eens in medische beroepen gebruikt. Maar is dat wel terecht? Om het woord, en dus de volle betekenis, te doorgronden is het nodig om de oorsprong te vinden.

En die ligt in het Grieks. Het lemma krisiV kent enkele betekenissen:

• 1. 

  Onderscheid, onderscheidingsvermogen
• 2. 

  Beslissing, uitspraak
• 3. 

  Keuze, voorkeur
• 4. 

  Rechterlijk onderzoek
• 5. 

  Veroordeling
• 6. 

  Kwestie, geschil
• 7. 

  Rechterscollege
• 8. 

  Rechtersgevoel
• 9. 

  Feitelijke beslissing, afloop
• 10. 

  Crisis v.e. ziekte

Het is voortgesproten uit en verbonden met het werkwoord krinw, wat drie betekenissen kent:

• 1. 

  Scheiden/schiften 
• 2. 

  Onderscheiden 
• 3. 

  Bepalen.

Zowel krisiV als krinw komen uit de Griekse rechtspraak en hebben eigenlijk weinig te maken met het economische verkeer. Nu is het zo dat de rechtspraak in de Griekse wereld van veel groter belang was dan ‘het economische’ . Het scheiden of schiften betrof het goed en het kwaad. In dat licht is het interessant om te bezien of de onderliggende reden van een economische crisis niet een moreel oordeel van de maatschappij zelf is. De ongeschreven regels en natuurwetten waarin het kwaad uiteindelijk uitgezuiverd moet worden. De crisis zelf is dan het moment waarop het onderscheidingsvermogen naar voren treedt en het onderscheid tussen goed en kwaad echt gemaakt kan worden. Ieder economisch verkeer is immers het gevolg van menselijk handelen en dus onderhevig aan een rechterlijk oordeel omtrent ‘goed’ en ‘kwaad’. Een crisis is dus een positief moment. Een moment waarop de natuur ingrijpt, omdat er balansen verstoord zijn. Zo bezien kun je het overeind houden van banken door overheden zien als een weerspannigheid om de natuurlijke rechtvaardigheid haar werk te laten doen. Misschien is dit wel de echte reden dat de beweging Occupy bestaat. Om de doorgang van de rechtvaardigheid te eisen.

Er waren redenen om in te grijpen, maar misschien blijkt het weerstaan van de zuivering uiteindelijk kostbaarder dan het verlies van economisch vermogen.

Een zijstap maken we naar het Latijn, waar het woord crimen verbonden is met het oud-griekse krinw. Crimen betekent 1. aanklacht of verwijt, of 2. misdaad of schuld.

Die eerste betekenis is in deze bespreking het meest interessant. De crisis is een crimen, namelijk een aanklacht aan het adres van diegenen die, bewust of onbewust, onrecht in de samenleving brengen. In ons concrete geval; financiële producten die geen reële waarde vertegenwoordigen. Dit maakt hen tot criminelen.

Dat zij nog steeds hun daden verdedigen is niet vreemd. In de rechtbank antwoorden de meeste daders op de vraag: schuldig of onschuldig? Onschuldig.

Sven-Ake Hulleman

Ex-medewerker Mr. Hans van Mierlo Stichting