Voorzitter,

Sommige zaken blijven je verbazen. Een greep uit het nieuws.

Speerpunt van beleid, gezinspolitiek. We moeten meer van elkaar gaan houden, vaker trouwen én bij elkaar blijven. U moet het mij niet kwaliteit nemen, maar ik heb gisteravond het monumentale werk `De avonden' van Gerard Reve in één ruk uitgelezen.

Ander nieuws, onze premier zou niets hebben geweten van de sollicitatie van één van de leden van zijn team naar een burgemeesterspost. Vraag, klopt dat?  En of het nu wel of niet waar is, vindt de premier dat er een eigenlijk een informatieafspraak voor moet zijn?

Derde nieuws. Diplomatiek offensief Congo. Militairen plunderen, doden onschuldige burgers en verkrachten vrouwen. Een toestand die extreem gevaarlijk en ingewikkeld is. Welke mogelijkheden ziet de regering om stabilisatie te bespoedigen?

Voorzitter,

Deze algemene beschouwingen lenen zich voor een tussentijdse evaluatie van het kabinet. De regeringsploeg zit nu bijna twee jaar en dat is een goed moment om te oordelen over wat ze doet, onvoldoende doet of zelfs nalaat. Echter, onze fractie heeft de lust daartoe verdrongen. En wel om twee redenen.

De eerste is dat het kabinetsbeleid te typeren valt in één zin: stilstaan in plaats van hervormen. En daarmee is het hart van Balkenende's vierde beleidsmachine benoemd.

De tweede reden is dat de D66 fractie de indruk heeft dat de coalitiepartijen zich hierbij hebben neerlegt. Geen publieke strijd meer - en dat is de keerzijde - óók geen openbaar én publiek debat over noodzakelijke hervormingen voor ons land. Denk aan AOW leeftijd, flexibilisering van de arbeidsmarkt, de hypotheekrente aftrekt, een vastzittende woningmarkt en de broodnodige investeringen in het onderwijs of het krachtig uitvoeren van de kennis-investeringsagenda.

De kredietcrisis beperkt de manoeuvreerruimte binnen het verstandshuwelijk. Als het schip in zwaar weer is, moet de bemanning niet gaan muiten. Moet de bemanning niet met nieuwe wensen komen want daarvoor is geen geld. Aan de ene kant begrijp ik dat, maar aan de andere kant is het juist de káns om hervormingen door te voeren. Kan de regering aangeven of zij hier alsnog aan denkt, bijvoorbeeld op terreinen als de woningmarkt of arbeidsmarkt?

Voorzitter,

De D66 fractie zal in deze beschouwingen vooral aandacht besteden aan de energiecrisis en de financiële crisis.

De derde industriële revolutie, een groene revolutie

De afgelopen week heb ik de jaarvergadering van VN in New York bijgewoond. Daarbij viel op de internationale aandacht voor het energievraagstuk. De Derde industriële revolutie, een groene revolutie.

1. Het gevoel van urgentie om onafhankelijk te zijn olie- en gasproducerende landen

2. De noodzaak van prijsstabilisatie van energiebronnen voor de economie en consumenten

De behoefte aan energie neemt alsmaar toe en de fossiele energiebronnen raken op. Ons land heeft daarbij een bijzondere positie. We beleven de energiecrisis als minder urgent omdat we leunen op een bel aardgas. Daarmee betalen we leuke dingen en dekken gaten in de begroting van 2009. De gasverslaving is groot, maar de gasproductie zal de komende 20 jaar afnemen met zo'n 75%. Waarom investeren wij de aardgasbaten niet in de groene revolutie?

Nodig is een doortastend energiebeleid, een echte groene revolutie, dat is goed voor de innovatiekracht, de werkgelegenheid en de economie van ons land.

We staan aan de vooravond van een samenleving zonder Co2 uitstoot. Dus fors werk maken van hernieuwbare energie, waterstoftechnologie, intelligente elektriciteitsnetwerken en auto's die je via het stopcontact kunt opladen.

Ons land kan daarbij internationaal een voortrekkerrol spelen. We hebben een reputatie opgebouwd als land van wind en water. Over de hele wereld laten we zien dat we kunnen baggeren en dijken bouwen, maar wat is onze rol in de derde industriële groene revolutie? Innovatie, hoogwaardige technologie, uitvinders van duurzame energiebronnen.

Nederland is fors achterop geraakt in duurzaam Europa.

De gezaghebbende Amerikaanse universiteit Yale publiceerde onlangs de wereldranglijst van milieuprestaties van landen. Nederland is daarbij afgezakt van de 27-ste plaats in 2006 naar de 55-ste in 2007. Ook uit de Milieubalans van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat het kabinet de milieudoelstelling voor 2020 niet gaat halen.

D66 wil drie punten onder de aandacht brengen.

Allereerst hebben wij steeds meer vraagtekens bij het streven om Nederland te  positioneren als dé `gasrotonde' van Europa. Wat nou gasrotonde? Dat is toch zoiets als het winnen de vorige oorlog? Niet alleen het Nederlandse gas, ook dat uit het buitenland zal op raken. Daarbij komt dat de EU zich heeft uitgesproken om minder afhankelijk te willen zijn van Russisch gas. Is de huidige strategie van de regering over 30 jaar wel duurzaam houdbaar? Graag een reactie.

Ten tweede, de Europese afspraken. De harde doelstelling van Nederland en een aantal Europese landen is om in 2020 minimaal 20% duurzame energie en 30% minder Co2 uitstoot te realiseren ten opzichte van 1990.

Landen als Frankrijk en Duitsland aan deze doelen. Terwijl Engeland er juist een schepje bovenop doet. Een nieuw Kyoto akkoord, eind 2009 in Kopenhagen moet nieuwe doelen stellen. Wat is de inzet van de regering daarbij?

Deskundigen zijn van oordeel dat we de doelen in Nederland niet halen. Het  beleid is versnipperd over twee ministers en twee ministeries. Het beleid is er een van convenanten en subsidies die als los zand over het land worden uitgestrooid. Dat is toch wat anders dan regie en daadkracht? Naar de mening van de D66 fractie moet het energiebeleid van `zacht', naar `hard' beleid. Van `hopen' op resultaten, naar zekerheid.

Zou het niet verstandiger zijn om de Nationale energietransitie, de groene revolutie, in de hand van één minister en een DG te leggen? Om focus en massa na te streven om van de achterstand een voorsprong op te bouwen?

De lucratieve, florerende zonnecelindustrie is al voor het grootste deel naar Duitsland verdwenen. De investering in onderzoek en ontwikkeling van Nederland (% van het nationaal inkomen) liggen onder het EU gemiddelde. Zou het daarom niet, zo vraagt de D66 fractie zich af, juist een topprioriteit moeten zijn van het innovatieplatform, los van wat je ook mag denken over de imperfecties van dit paradepaard?

Derde punt, decentrale opwekking. In Duitsland en Spanje is de particuliere decentrale opwekking van zonne- en windenergie enorm. Niet de grote energieproducenten, maar het zij juist de particulieren die schone energie opwekken. Het verschaft inkomen aan mensen en het stimuleert innovatie. Dit doorslaande succes komt omdat de Duitse regering energiebedrijven verplicht tegen een vast tarief het energieoverschot aan te kopen. Dé transformatie van centrale opwekking naar decentrale opwekking.

Is het kabinet bereidt om door middel van een vaste vergoeding voor geleverd vermogen, zonder limiet, ook in Nederland in te voeren? En wil het kabinet onderzoeken of decentrale energieopwekking een reëel alternatief is voor het bouwen van nieuwe energiecentrales?

En kan de regering hier nog eens haar afhoudende rol uitleggen voor het inspirerende en aansprekende idee van een multifunctioneel ergergie-eiland voor de kust in de Noordzee. Waarom wachten totdat het bedrijfsleven met een plan komt en waarom niet samenwerken, regie nemen, innovatie aanjagen? Graag een reactie.

Geld

Ik kom bij ons tweede onderwerp, de financiële crisis.

Het was Hare Majesteit die namens het kabinet op de derde dinsdag in september mocht uitspreken dat, `Nederland kan zelfbewust en met vertrouwen inspelen op de hoge eisen die momenteel aan ons worden gesteld'.

Voorzitter,

Aan de ene kant heeft onze fractie waardering voor de lumineuze geste van deze regering om de troefkaart, die van het zelfbewuste zelfvertrouwen te spelen. En wel via het staatshoofd. Maar aan de andere kant blijft een stem in het achterhoofd zich knagend afvragen of dit nou wel in de haak was.

Nog geen drie weken later zijn banken als ABN AMRO in staatshanden. En zijn voor tientallen miljarden noodkredieten verstrekt. Van `geen vuiltje aan de lucht, ga lekker slapen' tot `ontembare zorgen'.

Ik wil achteruit en vooruit kijken. Want al met al roept het toch de vraag op waarom `willens en wetens' dat solide begrotingsbeleid als soundbite op de derde dinsdag van september kernboodschap was? Waren er geen indicaties bekend bij de regering? Had de Nederlandse Bank niet eerder gewaarschuwd?

En waarom is het advies van de Raad van State op dit punt genegeerd? Die alarmeerde op 8 september jl.: "Ons land wordt meer dan gemiddeld beïnvloed door deze turbulentie (turbulentie op de wereldmarkt), die niet uitsluitend kan worden afgedaan als behorende bij de gebruikelijke conjuncturele golfbewegingen".

Het lijkt verstandig om te reflecteren op een paar vragen:

• - 

  Hoe is de crisis eigenlijk ontstaan en had Nederland hierin een bijzondere rol?
• - 

  Was het toezicht toerijkend?
• - 

  Wanneer had de regering welke indicaties dat het sein op oranje deed springen en hoe is daar ook richting parlement mee omgegaan?

Graag een reactie.

Maar, nu vooruit kijken. Daarbij passen in de eerste plaats complimenten voor de minister van financiën en zijn medewerkers. Wij hebben de indruk dat er adequaat gehandeld is, ons land een verstandige koers volgt en de regie - ook Europees - neemt. 

Het is een uitgelezen moment om fundamenteel na te denken, om nieuwe concepten te ontwikkelen over het financiële systeem, haar ontregel- en dominomomenten, en het toezicht daarop. We doen het niet goed als de discussie - en politieke daadkracht - verengd wordt tot bonussen van directeuren of verplicht kasgeld-bankieren bij het ministerie van financiën.

De kredietcrisis laat nog eens zien hoe groot de onderlinge afhankelijkheid tussen landen is. En hoe goed het is dat Europa haar rol opeist. Internationaal zal er herijking van het zogenaamde Bretton Woods-stelsel moeten komen. Ook nationaal moeten we bestaande rollen en functies tegen het licht houden. Kan het kabinet de stappen schetsen en momenten aangeven waarlangs zij denkt de nationale discussie hierover te voeren?  

Ik heb het eerder al even genoemd, de rijksbegroting 2009. Hoe solide is die nog? Gasinkomsten zijn begroot op een olieprijs van 125 dollar, de huidige prijs is nu ongeveer de helft daarvan. Wat blijft er dan nog over van de miljarden extra ingeboekte gasopbrengsten in 2009? Waarom geen herziene gebroting?

Ik vraag in dit verband specifieke aandacht voor het investeringsprogramma in de Randstad. Er liggen nogal wat - ongecoördineerde - bouwputten. De Amsterdamse Zuid-As, de kantoorontwikkelingen rond het nieuwe centraal station in Rotterdam, idem in Utrecht en Den Haag. Teveel vierkante meters, een teruglopende markt, en een verder verlies aan internationale concurrentiepositie voor de Randstad. Ik dring aan op meer regie vanuit het rijk om te bevorderen dat het geheel meer is dan de som der delen. Graag een reactie. De Randstad schreeuwt om een sociaal economisch offensief.

 Wat zeker ook met maatschappelijk kapitaal en met een sturende overheid te maken heeft is de rol van maatschappelijke organisaties zoals woningbouwcorporaties, sommige onderwijsinstellingen en zorg- en welzijnsinstellingen. Ze hebben geld, óf juist geen geld, ze hebben een publiek karkater, en soms juist weer niet, overheden, overheden denken aan de knoppen te zitten, maar in de praktijk ontglipt ons het stuur.

Om de maatschappelijke functie te borgen en de publieke verantwoording te regelen is ons de wet op de maatschappelijke onderneming beloofd. Die komt er niet, hoor ik, het kabinet zou niet op één lijn zitten.

Dat kan niet. Maatschappelijke organisaties zijn geen speelbal van onderlinge afspraken, of departementale bilateraaltjes. Na alle gedoe met de woningbouwcorporaties moet hun positie fundamenteel worden herzien. Het kabinet en het parlement én niet de sector, voeren hierover de regie.

Concrete vraag: hoe staat het ermee? En wat zijn de feiten waarom die wet er nog niet is? En vindt de premier dat de taak, rol en positie van onder andere

Woningbouwcorporaties nog deze kabinetsperiode fundamenteel moet worden herzien?

Voorzitter,

Soms vragen mensen mij, wat betekent Balkende IV nu eigenlijk voor D66? En dan antwoord ik meestal_ twee dingen.

In de eerste plaats is het extra pokon voor de groei van D66. Waarvoor onze dank.

Ten tweede is mijn partij anders gaan denken over de functie van de Eerste Kamer. Waar tot voorkort bij menig D66'er de rilling over het lijf liepen als de Eerste Kamer ter sprake kwam is er nu passende waardering. Hoe dat komt?

Wel, vooral door de doorleefde democratienorm in de Eerste Kamer. Dat het parlementaire recht om informatie niet uitonderhandeld kán worden met degene die zij controleert, de regering. Ik heb het dan over de open wond in onze democratie, de politieke steun aan de oorlog in Irak.

Kennelijk mag het volk de feiten en omstandigheden niet weten over de aanloop en de steun aan de oorlog in Irak. Die weigerachtige houding van de regering is voor velen onverteerbaar. De onderste steen kan niet naar boven komen. En dat is een parlementaire zonde.

En wie dacht dat het wel zou overwaaien, heeft misgegokt. Het is niet de vraag of, maar waneer er een onafhankelijk onderzoek komt. Omdat de Tweede Kamer op een verkeerde manier aan zelfbinding doet hebben de media, De Volkskrant en RTL, deze handschoen opgepakt. Zo kan de bizarre figuur ontstaan dat waar de Tweede Kamer het recht om informatie niet neemt, journalisten dit via de rechter afdwingen.

Dat is slecht voor het aanzien van het parlement en de democratie. Het is goed dat deze kamer wel die verantwoordelijkheid neemt en ik zie dan ook uit naar het debat over het antwoord op onze vragen in het vroege voorjaar van 2009.

En als dat debat net zo onbevredigd verloopt als het vorige dan zal volledige openheid over Irak de eerste daad van een nieuwe regering - wanneer dan ook - moeten zijn.

Op dit punt ben ik benieuwd of er binnen het kabinet nieuwe inzichten zijn ontstaan over zo'n onafhankelijk onderzoek.

Zou het niet verstandiger zijn wanneer het kabinet het initiatief bij zichzelf houdt en samen, bijvoorbeeld met deze Kamer een onafhankelijk onderzoek instelt zoals in de Verenigde Staten en in Engeland is gebeurd? Graag een reactie.

Ik zie uit naar een verdere gedachtewisseling met de regering.

Meer over...

Deel dit item: