Uit: 'Idee' 01-09-2007

Laat niet-geloven geen religie worden

Niemand zal betwisten dat D66-ers de vrijheid van het individu - man en vrouw, homo en hetero, gelovig en

niet gelovig - hoog in het vaandel dragen. Toch heb ik de steunverklaring aan Eshan Jami en zijn comité voor ex-moslims niet ondertekend. Iedereen moet de vrijheid hebben niet te geloven en als dat problemen oplevert in de samenleving is dat ernstig. Het geweld tegen Eshan Jami kan niet scherp genoeg worden veroordeeld, en dat heb ik dan ook gedaan. Ik steun hem daarin. Maar ik vrees dat Jami's comité zijn doel voorbij schiet.

Een generatie geleden werd je in eigen kring aan de schandpaal genageld als je afviel van je geloof. Gemengde relaties werden verketterd. Als katholiek kocht je geen brood bij een protestantse bakker. We hebben de verzuiling van het openbare leven de afgelopen veertig jaar langzaam zien afbrokkelen.

We zoeken nu niet naar herzuiling maar wel naar nieuwe vormen van saamhorigheid. Als Jami es kiezen om niet te geloven, prima. Maar door zich in die keuze te manifesteren als een nieuwe religie raken we aan dezelfde achilleshiel van onze samenleving: intolerantie kan niet bestaan in een land van minderheden. Als niet-gelovigen zich gaan uitrusten met dogma's en (voor-) oordelen worden ook zij fundamentalisten en zijn we weinig opgeschoten. Dan hebben we er een groep extremisten bij gekregen.

Het comité van ex-moslims kan dat niet bedoelen. Maar het geeft tot nu toe het verkeerde signaal. Jami en zijn volgelingen zetten het debat op scherp. Je mag zeggen dat de profeet op Bin Laden lijkt, maar dat is de

methode van het zoeken van de extremen die het kenmerk is van de intolerantie. Het is niet alleen strijdig

met ons pleidooi van een open samenleving met ruimte voor minderheden van allerlei gezindten. Het is ook

ineffectief. Partijgenoot Han Entzinger verwoordde het treffend. Je bereikt ermee dat je gematigde moslims

in een richting drijft, die ze niet willen. Zij worstelen met een duivels dilemma, want ze moeten kiezen

tussen orthodoxe geloofsgenoten en afvalligen. En het voorspelbare gebeurt: Geert Wilders doet er zijn

voordeel mee. De Koran verbieden is even absurd als inconsequent. De man die pleit voor een grenzeloze

vrijheid van meningsuiting wil een boek verbieden. Het is een randverschijnsel, natuurlijk, maar het

probleem is dat het debat alléén nog maar gaat over randverschijnselen. Dubbele nationaliteiten en loyaliteiten,

een verbod op boerka's, het sluiten van moskeeën, het verbieden van een boek. Polarisatie kan nuttig zijn, maar in het integratiedebat schieten we onnodig met scherp.

Integratie verloopt ook zonder die randverschijnselen al moeizaam genoeg. Schooluitval, geen werk, en het

gevoel hier niet welkom te zijn. Ons integratiedebat normaliseert pas weer als we die problemen centraal

stellen. Integratie is participatie. Het lijkt een dooddoener, maar het is een open deur. Een taai proces, dat

alleen kan slagen als we het zien als een gezamenlijk doel.

Het zou verschil maken als bij ons de neuzen dezelfde

kant op zouden staan. De participatie van nieuwe Nederlanders in onze samenleving is geen gemakkelijke

opgave. Je oogst er weinig applaus mee. Het is roeien tegen de stroom in. Dat vereist leiderschap. En daar

ontbreekt het aan. Balkenende IV predikt een ethisch reveil, vertik zich aan de maakbaarheid van de samenleving, zoekt een oplossing voor kleine ergernissen met het 100.000- gestolen-fietsenplan, maar laat dit maatschappelijk

vraagstuk liggen. Is het onmacht, of onwil?

Onze maatschappij is solide genoeg om diversiteit aan te kunnen. Voor mij is dat al lang geen vraag meer. Nu nog anderen overtuigen. En tegen Eshanjami zeg ik: richt comités op als je dat nodig vindt, maar laat niet geloven geen religie worden.

Alexander Pechtold

Meer over...

Deel dit item: