Dit artikel van Boris van der Ham is eerder verschenen in het Brabants Dagblad

De vorige vernieuwing in het lokale bestuur is nog lang geen succes en toch komt het kabinet al met de volgende: de gekozen burgemeester. Dat is juist goed, stelt Boris van Ham, want zo vangen we twee vliegen in een klap.

Op vrijdag 22 oktober kwamen verschillende lokale bestuurders bijeen in een grote circustent in Den Haag. Een van de zaken die onderling werd besproken was de invoering van de direct door de bevolking gekozen burgemeester. Het werd een fel debat tussen een aantal voorstanders en aantal tegenstanders.

Het is bekend dat veel burgemeesters huizenhoog opkijken tegen de plannen om vanaf 2006 de burgemeesters voortaan rechtstreeks door de bevolking te laten kiezen. Ik vind dat niet vreemd, want burgemeesters zijn hun baan niet langer zeker, en dat doet pijn, begrijpelijk. Een aantal burgemeesters zijn daarom ronduit tegen de plannen. Er zijn ook een aantal burgemeesters die vinden dat het 'te snel' gaat.

Dat laatste argument verdient aandacht. Aanhangers van dit argument wijzen namelijk op het feit dat de zogenaamde 'dualisering van het gemeentebestuur' nog niet voldoende is afgewerkt om weer een nieuwe vernieuwing op de gemeenten af te sturen. Het is waar dat in veel gemeenten er sprake is van tekortschietende dualiteit tussen het gemeentebestuur (de mensen die het beleid uitvoeren) en de gemeenteraad (de mensen die controleren of het beleid wel goed wordt uitgevoerd. Maar dit probleem schreeuwt juist om de invoering van de gekozen burgemeester.

Het was een forse stap in de goede richting dat sinds 2002 wethouders niet meer gelijktijdig lid mogen zijn van de gemeenteraad, zodat de controle vanuit de gemeenteraad op het bestuur mak6kelijker wordt. Maar de collegevorming en de keuze van de wethouders wordt nog steeds volledig bepaald langs de lijnen van de verhoudingen in de gemeenteraad. Het is eigenlijk heel logisch dat in zo'n systeem partijpolitieke onderonsjes gewoon doorgaan.

Veel vergaderingen

Ook is het nog steeds zeer moeilijk om slecht functionerende wethouders uit hun functie te ontslaan omdat die wethouders nog altijd een sterke partijpolitieke kleur hebben en nauw verbonden zijn met de eigen fractie in de gemeenteraad die daardoor altijd geneigd zal blijven om een hand boven het hoofd van de wethouder te houden. Door die wederzijdse verbondenheid is sinds de invoering van de dualisering de hoeveelheid vergaderingen schrikbarend toegenomen, omdat er welliswaar meer afstand is tussen gemeenteraad en gemeentebestuur, maar ze nog steeds evenveel afhankelijk van elkaar zijn.

Ik vind dat hier zo snel mogelijk een einde aan moet komen. In het belang van een goed functionerend dualisme is het daarom van belang om de kiezer twee aparte stemmen te geven: een voor de uitvoerende macht, en een voor de controlerende. Als we het gemeentebestuur, via een burgemeestersverkiezing, voortaan rechtstreeks gaan kiezen heeft dat als groot voordeel dat de ingesleten partijpolitieke verhoudingen worden doorbroken. De meeste kiezers denken niet meer langs die partijlijnen en zijn zeer goed in staat om los van de oude structuren te denken. Eindelijk kan een VVD-kiezer op een PvdA-burgemeester stemmen, of omgekeerd, gewoon omdat zij die een betere bestuurder vindt!

De laan uit

Ook de gemeenteraad zal met een gekozen burgemeester en zijn wethouders makkelijker kunnen functioneren. Een gekozen burgemeester kan zijn eigen wethouders voordragen en met gemak leden van andere partijen opnemen, maar de burgemeester wordt wel eindverantwoordelijk voor het functioneren van die wethouders, dus zal ze bij slecht functioneren sneller de laan uit sturen.

Doordat de burgemeester in de uitvoering van zijn werk meer bevoegdheden krijgt, kan er ook sneller worden ingegrepen in het ambtenarenapparaat. Iedere burger weet dat daar meestal het meeste misgaat bij de uitvoering van het beleid.

De gekozen burgemeester is een instrument om de kwaliteit van het gemeentebestuur te helpen verbeteren. Dat is hard nodig. De afgelopen jaren is immers gebleken dat kiezers grote behoefte hebben aan een overheid die af te rekenen is op concrete resultaten en politici die aanspreekbaar zijn. Veel politici hebben beterschap beloofd, maar zonder concrete systeemveranderingen blijft het bij loze beloften. Laten we de kiezer geven waar ze recht op heeft.

Meer over...

Deel dit item: