Steeds meer mensen in Nederland worden steeds ouder. Dat leidt tot een toenemend beroep op de AOW en stijgende kosten van de gezondheidszorg. D66 vindt het een goede zaak dat de levensduur stijgt en dat er nieuwe medische technologieën beschikbaar komen. Hoe meer mensen van een gezonde en welvarende oude dag kunnen genieten, hoe beter.

We moeten de vergrijzing wel betalen. De AOW wordt voor het grootste deel betaald door mensen onder de 65. Zo hebben we dat in Nederland sinds jaar en dag geregeld. Omdat er de komende tientallen jaren meer AOW'ers komen in verhouding tot het aantal 65-minners, stijgen dus de lasten van de mensen met een baan. Dat is slecht voor de werkgelegenheid, waardoor de AOW nog moeilijker betaalbaar dreigt te worden.

D66 wil dat er over 10, 20 of 30 jaar nog geld is om de AOW in stand te houden. Ook dan is een sterke economie nodig die kan blijven investeren in onderwijs, gezondheidszorg en het milieu. Daarom wil D66 in de komende kabinetsperiode beginnen de AOW-leeftijd in kleine stapjes te verhogen naar 67 jaar na 2030.

Hoewel er steeds meer ouderen te vinden zijn die willen doorwerken na hun 65ste, zullen veel mensen schrikken van ons voorstel. Dat is begrijpelijk, zoals het ook begrijpelijk is dat een politieke partij liever geen impopulaire voorstellen doet. D66 wil de kiezers echter niet voor de gek houden. Tijdig en geleidelijk ingrijpen voorkomt dat er over een aantal jaren paniekmaatregelen nodig zijn om de vergrijzing betaalbaar te houden.

Wat wil D66 nu precies met de AOW en de pensioenen?

D66 wil de leeftijd waarop mensen recht krijgen op AOW geleidelijk aan verhogen. Nu krijgen mensen vanaf hun 65ste AOW. D66 stelt voor dat de AOW-leeftijd vanaf 2008 jaarlijks met 1 maand stijgt. Op die manier gaat de AOW-leeftijd omhoog van 65 jaar nu naar 67 jaar in 2031.

D66 wil niet tornen aan de fiscale mogelijken om een aanvullend pensioen op te bouwen. Op individuele basis moeten mogelijkheden gecreëerd worden om binnen bepaalde grenzen te kiezen voor eerdere of latere pensionering. Wie eerder met pensioen gaat bouwt op die manier een lager pensioen op, en wie later met pensioen gaat een hoger pensioen. Ook moet er ruimte zijn voor deeltijdpensioen.

Meer over de AOW op de website van

Waarom is D66 niet eerder met dit voorstel gekomen?

Natuurlijk is al jarenlang bekend dat de babyboomgeneratie de komende tijd met pensioen gaat. Toch leek het verhogen van de AOW-leeftijd tot voor kort niet dringend noodzakelijk. Dat kon in ieder geval niet worden afgeleid uit de vergrijzingsstudie 'Ageing in the Netherlands' van het Centraal Planbureau (CPB) uit het jaar 2000.

Sinds 2000 is er het nodige veranderd. Onze economie heeft een aantal moeilijke jaren doorgemaakt en bleek er slechter voor te staan dan eerder gedacht. Intussen staat de economie er weer stukken beter voor, mede dankzij de D66-bijdrage aan het economische beleid van het kabinet-Balkenende II.

Zo zijn er al maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat mensen langer blijven doorwerken, en is er een verbod op leeftijdsdiscriminatie bij arbeid ingevoerd. Dankzij het door D66 gesteunde en gevoerde beleid zijn de overheidsfinanciën een stuk gezonder geworden. Daardoor kunnen we de vergrijzing straks beter betalen.

Desondanks blijkt uit een nieuwe CPB-studie uit maart 2006 dat de kosten van de vergrijzing tegenvallen. Als we niets doen schuiven we de problemen voor ons uit. Onze kinderen en (achter)kleinkinderen draaien er in dat geval voor op. D66 vindt dat onverantwoord en wil daarom nu een begin maken om het probleem op te lossen.

Vergrijzingsstudies van het Centraal Planbureau (PDF-files)

Is de vergrijzing echt zo'n probleem?

Dankzij betere leefomstandigheden en betere medische voorzieningen worden de mensen in Nederland steeds ouder. Meisjes die nu geboren worden hebben gemiddeld 7 jaar langer te leven dan in 1950 hun levensverwachting was geweest. Voor jongens is de levensverwachting 5 jaar gestegen.

Ook gaan er de komende jaren steeds meer mensen met pensioen. De verwachting is dat rond het jaar 2040 zo'n 25% van de bevolking uit 65-plussers zal bestaan. De verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20-64 jaar (deze verhouding wordt door deskundigen met de onsympathieke term 'grijze druk' aangeduid) zal naar verwachting stijgen van 23,4% nu naar 43,4% in 2040.

Het CPB en de ambtelijke Studiegroep Begrotingsruimte hebben de politiek krachtig gewezen op de omvang van het vergrijzingsprobleem. Daar staat tegenover dat de topeconomen van de Raad van Economisch Adviseurs (REA) erop hebben gewezen dat vergrijzing niet alleen een kostenpost is, maar ook positieve kanten heeft.

D66 is het met de REA eens dat de vergrijzing voor velen een zegen is. Er is voldoende reden om de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien, maar naar de mening van D66 heeft de overheid tegelijkerijd de verantwoordelijkheid om problemen in de toekomst te voorkomen. Overigens blijkt uit het REA-advies dat het verhogen van de AOW-leeftijd hoe dan ook een verstandig en billijk plan is.

Rapporten en adviezen over het toekomstig financieel-economisch beleid (PDF-files)

Waarom deze oplossing?

Werkten werknemers in 1960 nog 50 jaar van hun leven, in 2000 was dit gedaald naar 40 jaar. Gemeten over een heel mensenleven is het aantal gewerkte uren per week afgenomen van 25 uur in 1960 naar 16 uur in 2000.

Deze ontwikkeling wordt verklaard door een aantal factoren:

• - 

  jongeren blijven langer doorstuderen: de gemiddelde leeftijd waarop het initieel onderwijs werd verlaten steeg tussen 1960 en 2000 van 17 naar 21 jaar;
• - 

  werknemers hebben een kortere werkweek of doen deeltijdwerk: de gemiddelde arbeidsduur van een voltijdbaan daalde in de periode 1960-2000 van 43 uur naar 33 uur;
• - 

  hoewel er de afgelopen jaren een kentering optreedt, gaan mensen eerder met (vervroegd) pensioen dan vroeger;
• - 

  mensen worden ouder. Sinds 1950 is de levensverwachting bij geboorte gestegen: voor vrouwen met ruim 7 jaar en voor mannen met 5 jaar. De levensverwachting op 65-jarige leeftijd steeg van iets onder de 80 in 1960 naar ruim 82 jaar in 2000.

Voor een groot deel zijn dit gunstige ontwikkelingen. Het is mooi als mensen in goede gezondheid ouder worden, net zoals het een goede zaak is dat mensen meer dan vroeger de gelegenheid hebben om op jonge leeftijd een studie af te ronden. Ook is het logisch dat werknemers behoefte hebben aan vrije tijd, of deeltijdwerk willen doen zodat ze hun werk beter met hun privé-leven kunnen combineren.

Aangezien mensen lang blijven doorstuderen, relatief korter zijn gaan werken en steeds ouder worden en zullen worden, vindt D66 het redelijk als mensen wat langer blijven doorwerken. Volgens het CPB zorgt het verhogen van de AOW-leeftijd voor een verbetering in de blijvende betaalbaarheid van de vergrijzing van tussen de 0,6 en 0,8% van het bruto binnenlands product. Zo houden we de AOW in stand voor de toekomst.

Waarom zouden we ook doorgaan met het afschrijven van oudere werknemers? Zestigers staan tegenwoordig nog volop in het leven, waarom zou dat niet voor hun werk kunnen gelden?

In het advies van de Raad van Economisch Adviseurs valt te lezen dat het verhogen van de AOW-leeftijd prima overeenkomt met de ideeën die de bedenkers van de AOW in de jaren 50 van de twintigste eeuw hadden:

"Ook [de ontwerpers van de AOW in de jaren vijftig] zagen in dat de levensduur zou kunnen toenemen zodat de financiering onder druk komt te staan. In navolging van de plannen van de architect van de welvaartsstaat William Beveridge in Engeland wilden ook de Nederlandse beleidsmakers de mogelijkheid inbouwen om de AOW-leeftijd flexibel te houden door te regelen dat wie na haar of zijn 65ste doorwerkt ook kan rekenen op een hogere AOW-uitkering [...]. Ook toen werd ingezien dat de levensverwachting nog flink kon gaan stijgen. De actuaris van het latere wetsontwerp van de AOW suggereerde dan ook om de pensioenleeftijd ieder jaar met zeven weken te verhogen [...]. Anno 2006 zou dit een pensioengerechtigde leeftijd van 72 jaar hebben betekend."

CPB-berekeningen van diverse maatregelen om de vergrijzing betaalbaar te houden (PDF-file)

Wat willen andere politieke partijen?

CDA, VVD en ChristenUnie: struisvogelpolitiek

Het CDA, de VVD en de ChristenUnie willen de AOW ongemoeid laten. Dat klinkt veel kiezers ongetwijfeld geruststellend in de oren. Toch is het struisvogelpolitiek. Zo houden CDA, VVD en ChristenUnie niet alleen zichzelf, maar ook de kiezers voor de gek. D66 vindt het onverantwoord om te doen alsof alles bij het oude kan blijven in een samenleving die razendsnel verandert en vergrijst.

Fiscalisering PvdA en GroenLinks ongunstig voor economie en arbeidsmarkt

De PvdA en GroenLinks willen dat AOW'ers meer gaan meebetalen aan de financiering van de AOW. Dit wordt ook wel 'fiscalisering' van de AOW genoemd. Mensen met een laag aanvullend pensioen worden door deze partijen uitgezonderd van de maatregel.

Het zwaarder belasten van mensen die hun hele leven hard hebben gewerkt voor een aanvullend pensioen is geen echte oplossing. Het gevolg ervan is dat werkenden hogere pensioenpremies moeten betalen om later op hetzelfde netto pensioen uit te komen.

Het plan van de PvdA en GroenLinks zorgt dus voor zwaardere lasten op arbeid. Dat is slecht voor de economie en slecht voor de werkgelegenheid. D66 heeft een oplossing gekozen waar de economie wel sterker van wordt. Dat is uiteindelijk veel socialer.

Fiscalisering van de AOW is ook erg ingewikkeld, omdat er uitzonderingen gemaakt moeten worden voor mensen met lagere pensioenen. Mensen met een net iets hoger pensioentje profiteren niet van de uitzondering en zijn de dupe, want het gaat ten koste van hun portemonnee.

Nivellering SP en GroenLinks zet boete op vooruitgang

De SP en GroenLinks willen dat vanaf een inkomen van anderhalf maal modaal geen pensioen meer opgebouwd mag worden. Dit voorstel leidt vooral tot nivellering. D66 vindt het onredelijk om te doen alsof anderhalf maal modaal (dat is een jaarsalaris van 45.000 euro) een topinkomen is.

Als je wilt dat mensen zich scholen, carrière maken of langer gaan werken, moet je ze niet gaan straffen op het moment dat ze net wat meer gaan verdienen. De vergrijzing moet wat D66 betreft geen voorwendsel zijn voor inkomenspolitiek.